نظام هاى اطلاع رسانى و وضعيت آن در ايران
بى شك نقش و اهمّيت عنصر اطلاع رسانى در عصر حاضر بر كسى پوشيده نيست و اطلاعات مثابه پديده اى كه در هر كنش و واكنشى مؤ ثر است ، شناخته شده است .اطلاعات شبهات را كم مى كند و چنانچه به موقع ، صحيح و به هنگام و مربوط باشد، تحولات اساسى در ساختار علمى ، فرهنگى و اجتماعى جامعه ايجاد مى نمايد .انقلاب اطلاعات ، كه از آن با تعابيرى همچون انفجار اطلاعات يا آلودگى اطلاعات ياد مى شود ،امروزه به منزله يكى از شاخص هاى بلامنازع توسعه محسوب مى شود.
در اين بين ، نقش مراكز خدمات اطلاع رسانى بسيار حايز اهمّيت است و توجه به ساختار اطلاعاتى كشورهاى توسعه يافته يا در حال توسعه ، نشان از اين واقعيت دارد كه نظام هاى محلى (بخشى ) يا فرابخشى (ملى ) اطلاع رسانى ، عامل بسيار مؤ ثر در امر پيشرفت فرهنگى و اجتماعى بوده اند.
در اين مقدمه سعى شده است كه به ترتيب با ارايه تعريف و ويژگى هاى اطلاعات ، منابع اطلاعاتى و انواع آن ، دسته بندى از زير ساخت هاى نظام هاى اطلاع رسانى (سنتى و مبتنى بر فن آورى اطلاعات ) ارايه گردد و سپس سير تكاملى و قابليت هاى نظام هاى اطلاع رسانى بر پايه فن آورى رايانه اى شامل تابلو اعلانات الكترونيكى (B.B.S)اينترانت ها و اينترنت به عنوان يك رسانه گروهى (mass media) معرفى مى گردد.
و سپس به تحولات نوين در تلفيق دو مقوله ديجيتال در عرصه راديو و تلويزيون و اطلاع رسانى اشاره شده است .
در پايان نيز به نقش و اهمّيت مراكز خدمات اطلاع رسانى در توسعه و وضعيت ايران در عصر ارتباطات پرداخته شده است .
تعريف اطلاعات
اطلاعات (Information) را مى توان نوعى پيام (message) به شمار آورد.پيام مورد نظر ما معمولاً به شكل مدركى مكتوب يا به صورت ارتباطى شنيدارى يا ديدارى نمود مى يابد. اطلاعات نيز مشابه تمام پيام ها، از يك فرستنده ارسال شده و به وسيله يك گيرنده دريافت مى شود.
دريافت اطلاعات به اين معنى است كه درك گيرنده به مسائل تغيير كند و داورى ها و رفتارها و تصميم گيرى هيا او دگرگون شود اطلاعات حاوى اجزاى مرتبط و معنى دار مى باشد، ليكن قواعد استقرا و استنتاج بر ان مترتب نيست و با توجه به اين موضوع ممكن است اطلاعات بسته به مقتضيات مبداء و مقصد، تعابير و مفاهيم متفاوتى داشته باشد و اين امر مستلزم آن است كه سطح ديگرى از آگاهى قابل اكتساب و استخراج باشد و براى اين منظور بهره گيرى از قواعد، استقرا و استنتاج منطقى براى بيان مفاهيم پديده ها ضرورى است طبق تعريف به چنين سطحى از اطلاعات و آگاهى دانش ‍ (knowledge) گفته مى شود.
با اين تعريف ،تنها گيرنده پيام مى تواند مشخص كند كه دريافت هاى وى واقعاً اطلاعات بوده و او را تحت تاءثير قرار داده است .به اين ترتيب ، ماهيت اطلاعات انتقالى به گيرنده ، بيش از آن به فرستنده مربوط باشد از سوى دريافت كننده آن تعيين مى شود.
صرف نظر از تعريف و سطوح اطلاعات ، هر اطلاعى بايد حاوى مشخصاتى باشد كه بهره گيرى از آن موجب ارتقاى سطح آگاهى و سامان يافتگى بيشتر اطلاعات موجود گردد. مهمترين ويژگيهاى كيفى و كمى عبارتنداز :
ارتباط و تلق موضوعى و كاربردى
درستى و صحت
جامعيت و كامل بودن (completeness : integrity)
سازگارى (consistency)
بهنگام بودن (time liness)
نرخ زمانى تكرار
در سازمانها، از طريق شبكه هاى نرم افزارى و سخت افزارى جابه جا و توزيع مى شوند شبكه ازتباطى سخت افزارى ، بخش هاى قابل ديدن و ملموس دارد از قبيل : سيم ها، آنتن ها ى ارسال ، آنتن هاى ماهواره اى كامپيوترها كه نمونه اى از نمادهاى ارتباط سخت افزارى هستند
پيام هايى كه توسط شبكه سخت افزار به مقصد مى رسند، يا در محل پست الكترونيك قرار مى گيرد، نمادهاى از مبادلات اطلاعات در شبكه نرم افزار مى باشد كه كمتر قابل رويت هستند
اگر كسى نوشته يا تصويرى از موضوعى يا مقاله اى را به شما بدهد، در واقع نمونه اى از انتقال اطلاعات توسط شبكه نرم افزارى را به نمايش گذاشته است ، كه داراى قابليت تاءثير گذارى بر گيرنده را دارد
منابع اطلاعاتى
منبع اطلاعاتى (information resource) عبارت از بسته اى است كه مربوط به موضوع و يا موضوع هيا مشخصى را بدون توجه به مفهوم و ماهيت آن در دسترس ‍ مستقيم و يا غير مستقيم گيرنده قرار مى دهد
گرچه ممكن است منابع اطلاعاتى تقسيم بندى هاى گوناگونى از ديدگاههاى مختلف داشته باشند امايك نوع تقسيم بندى قالبى منابع هستند به شرح ذيل است :
الف )منابع مكتوب
يادداشت
مقاله
نشريات در اشكال مختلف
كتاب
ب )منابع شنيدارى
صفحات مغناطيسى
نوار كاست صدا
انواع ديسك هاى رقمى (digital disks) (cd. hd. fd...)
ج )منابع ديدارى شنيدارى
فيلم
ويديو
انيميشن
د) منابع مستند تركيبى
ميكروفيلم
پوستر
عكس
اسلايد
تصويرى از انواع منابع اطلاعاتى
نظام هاى اطلاع رسانى
برآوردن نيازهاى اطلاعاتى در حوزه هاى مختلف اعم از علمى ، فناورى ،مديريتى ، فرهنگى ،اجتماعى و...مستلزم فعاليت واحدهاى سازمان يافته در قالب نظام يكپارچه اطلاعاتى (Total information system) و اطلاع رسانى است . با توجه به حوزه كاربردى و عملكردى ، نظام هاى اطلاع رسانى به چهار دسته تقسيم مى شوند
دسته اول : نظام اطلاع رسانى فراگير (بين المللى )
چنين نظام هايى به ارائه و رفع نيازهاى اطلاعاتى در حوزه هاى مختلف كاربردى مبادرت ورزيده واز عملكرد موضوعى در سطح فراملى برخوردار است
دسته دوم : نظام اطلاع رسانى ملى
با توجه به ويژگى ها، و شاخص هاى موضوعى و محتوايى در تشخيص و رفع نيازهاى اطلاعاتى در هر يك از نظام هاى سياسى ، فرهنگى و اجتماعى ، اينگونه نظام ها اگز چه از ديدگاه فراملى ، يك نظام مستقل بوده و مى تواند كاركردى متفاوت از ديگر نظام هاى مشابه داشته باشد
دسته سوم : نظام هاى اطلاع رسانى منطقه اى
اين سطح از نظام هاى اطلاع رسانى داراى حد و مرز دقيق و تعريف شده اى نيست و مى تواند يك منطقه جغرافيايى (از يك شهر تا چند استان ) را پوشش دهد
دسته چهارم نظام هاى اطلاع رسانى محلى
ويژگى متمايز كننده چنين نظام هايى محدوديت موضوعى و جغرافيايى در ارائه اطلاعات است از مشخصات ديگر چنين نظامى جريان اطلاعات و نيازمنديهاى اطلاعاتى در حوزه هاى تخصصى است .
زيرساخت هاى نظام هاى اطلاعاتى
بررسى در مبانى و زمينه هاى شكل گيرى نظام هاى اطلاع رسانى مراكز خدمات اطلاعات ، بيانگر اين مطلب است كه اين مراكز شكل تكامل يافته مراكز كتابخانه اى و اسنادى نظام يافته در گذشته مى باشند. آغاز فعاليت هاى سازمان يافته در ثبت و ظبط مطالب را بايد در تاريخ رده بندى و تاريخ كتابخانه ها جستجو كرد البته امروزه مراكز نوين اطلاع رسانى محدود به مجموعه هاى عظيم كتابخانه اى نمى شود آنچه ساخته و پرداخته مى شود، توده هايى از اطلاعات مضبوط است تركيبى از متون ، تصاوير و اصوات به كمك فناورى رايانه اى و قدرت شبكه ارتباطات اين امكان را فراهم آورده است كه مراكز ارائه خدمات اطلاعاتى با بهره گيرى از مخازن عظيم اطلاعات (حتى در سطح فراملى ) اجازه بهره بردارى از ساير منابع اطلاعاتى دور دست را نيز بدهد. مراكز مختلفى در حوزه اطلاع رسانى مشغول مى باشند كه هر يك فعاليت هاى مربوط به گردآورى و اشاعه اطلاعات را نيز در بر مى گيرند وظايف اطلاع رسانى در نهادهاى گوناگون دولتى و غير دولتى و نيز در انجمن ها يا شركت هاى تجارى و....نيز شكل بخش هاى كتابخانه اى ، آرشيو يا بايگانى و خدمات سندپردازى سازماندهى شده اند دسته بندى از اين بخش ها به عنوان مراكزى كه هر يك مى توانند به مثابه زير بخش هاى ساختار يك نظام اطلاع رسانى محسوب شوند، در ذيل ارائه گرديده است
الف ) خدمات كتابخانه اى شامل :
كتابخانه هاى ملى
كتابخانه هاى عمومى و آزمايشگاهى
كتابهانه هاى تخصصى
خدمات كتابخانه اى مؤ سسات و ادارات (وابسته به نهادهاى دولتى ، موسسات پژوهشى ، انجمن ها و..)
ب ) خدمات آرشيو و اسناد
آرشيوهاى ادارى ،مراكز سوابق و خدمات بايگانى
آرشيوهاى شركت ها و مؤ سسات
آرشيوهاى راديو و تلويزيون
آرشيو روزنامه ها و مطبوعات
مراكز اسناد، مدارك علمى ،تاريخى و...
ج )مراكز اطلاعات و سندپردازى
مراكز اطلاع رسانى با وظايف عام و يا خاص
مراكز اطلاع رسانى تخصصى موضوعى (وابسته به نهادهاى دولتى و يا خصوصى ، انجمن ها و...)
مراكز خدمات اطلاعات فنى و صنعتى
موارد شمرده شده ، به عنوان زير ساختهاى اساسى مطرح شده اند .البته بسته به تنوع و تعدد نهادهاى اطلاعاتى يك جامعه مى تواند دسته بندى هاى ديگرى را نيز ارائه كرد
مراكز اطلاع رسانى
كليه مراجع يا سازمانهايى كه به كمك رسانه هاى مختلف (رايانه ، كتاب و نشريه ، مكاتبه ، حضورى يا غير حضورى و...) اقدام به ارائه خدمات اطلاعاتى (infrormation services) مى نمايند تحت عنوان مراكز اطلاع رسانى (information center) تعريف مى شوند .از نظر كاركردى نيز تقسيم بندى هايى را مى توان قائل شد
مراكز اطلاع رسانى تخصصى و موضوعى
مراكز اطلاع رسانى عمومى
مراكز اطلاع رسانى تجارى ،صنعتى
مراكز ارائه خدمات اطلاع رسانى
مراكز تحليل اطلاعات
نظام هاى اطلاع رسانى وابسته به فناورى اطلاعات
فناورى ارتباطات داده ، در عصر حاضر، همان گنجينه پرارزشى است كه نوع بشر پس ‍ از قرن ها تلاش براى كسب آگاهى و بكار بستن دانسته هايش براى زندگى بهتر و اسانتر بدست آورده است . بى شك ، تبادل داده ، از مهمترين پديده هاى جوامع امروزى بشمار مى آيد. عناصر تشكيل دهنده نظام هاى اطلاع رسانى مبتنى بر فن آورى اطلاعات عبارتند از :
1- شبكه ارتباطات و بستر سخت افزارى
2- نظام هاى نرم افزارى
3- پايگاههاى اطلاعاتى (مراكز داده ها)
4- شبكه ماهواره اى و مخابراتى
شبكه اطلاع رسانى
ارائه اطلاعات رايانه اى به صورت غير حضورى در قالب شبكه هاى اطلاع رسانى تعريف مى شوند .برخى دلايل كه مراكز اطلاع رسانى ، اطلاعات خود را در قالب شبكه هاى اطلاع رسانى عرضه مى دارند از اينقرار است :
افزايش حجم اطلاعات و ضرورت دستيابى به آن ها
دريافت و ارائه اطلاعات روز آمد
تنوع موضوعات تحت پوشش خدمات مراكز اطلاعاتى
كاهش هزينه هاى جمع آورى و آماده سازى اطلاعات و به حد اكثر
رساندن استفاده از منابع
گسترش جريان اطلاعات
تماس و برقرارى ارتباط بين متخصصين و كاركنان مراكز اطلاعاتى
تقويت زيربناى اطلاعاتى بويژه در كشورهاى در حال توسعه
قابليت هاى عمومى شبكه هاى اطلاع رسانى
پست الكترونيك :با استفاده از اين امكان ، كاربران شبكه مى توانند با ساير اعضاء به صورت خصوصى يا گروهى به مكاتبه الكترونيكى بپردازند .هر كاربر داراى يك صندوق نامه الكترونيكى خاص خواهد بود .
كنفرانس از راه دور :امكان برقرارى ارتباط و بحث و تبادل نظر به صورت پيوسته ميان دو يا چند كاربر
(به شكل خصوصى يا گروهى ) تحت عنوان كنفرانس از راه دور تعريف شده است .
انجمن ها :تشكل هاى مجازى هستند كه اعضاى آن به طور همزمان و يا غير همزمان به بحث و تبادل نظر در خصوص مضامين و موضوعات مشترك مى پردازند.
بانك هاى اطلاعاتى :كليه پايگاههايى است كه داراى اطلاعات و قابليت هاى متنوع جستجو مرتب سازى ،چاپ و غيره مى باشد .
اعلانات :كليه اخبار و اطلاعاتى كه توسط مسئولان شبكه جهتاطلاع عموم كاربران بر روى ستيستم نصب مى گردد.
سرگرمى هيا روى خط:كليه سرگرمى ها و بازى هايى كه كاربران بتوانندبه صورت منفرديا با همراهى ساير كاربران ،به صورت پيوسته در شبكه اطلاع رسانى اجرا نمايند،تحت اين قالب تعريف خواهد شد.
تابلو اعلانات الكترونيكى (b.b.s)(bulliten board system)
b.b.s نرم افزارى است كه روى يك دستگاه رايانه يا يك شبكه رايانه اى اجرا مى شود تا كاربران از راه دور به كمك رايانه و دستگاه مودم (modem) و البته تايپ يك كلمه رمز عبور وارد محيط نرم افزار مى شوندو از منابع موجود آن استفاده مى كنند .همچنين مى توان گفت كه b.b.s شبيه صندوق پستى است كه افراد مى توانند پيام هاى خود را در آن قرار دهند و برنامه ها و فايل هاى مورد نظر را به آن بفرستند و يا از آن بگيرند به همين علت ، شبيه يك تابلو آگهى عمومى مى باشد كه افراد مختلف ، مطالب و خبرهاى خود را بر روى آن قرار مى دهند تا ديگران نيز بهره مند شوند، لذا تابلو اعلان به شيوه الكترونيكى لقب گرفته است با گسترش امكانات شبكه هاى اطلاع رسانى ملى و جهانى ، كاربرد b.b.s بسيار محدود گرديده است .
شبكه اطلاع رسانى جهانى :اينترنت
اينترنت (Internet working)، يك شبكه جهانى از رايانه هاست كه جهت تبادل داده از يك زبان مشترك استفاده مى كنند. كاربران ريانه ها بوسيله سيم ها، خطوط تلفن و ارتباطات ماهواره اى به هم متصل شده اند نكته جالب و حيرت آور آن است كه اين شبكه هاى مجزا به طريقى به هم متصل شده اند .نكته جالب و حيرت آور آن است كه اين شبكه هاى مجزا به طريقى به هم وصل شده اند كه با يكديگر مى توانند ارتباط برقرار كنند .اطلاعاتى كه شما در شهر خود بر روى اينترنت قرار مى دهيد براى هر كسى بر روى زمين كه بااين شبكه ارتباط دارد، قابل دريافت خواهد بود .بر روى شبكه تسهيلاتى وجود دارد كه تحت عنوان موتورهاى جستجو شناخته شده اند وبه كاربران اين امكان را مى دهد تا تقريباًآنچه را مى خواهدپيدا كنند
قسمت گرافيكى اينترنت تحت عنوان شبكه جهانى وب (world wide web) شناخته شده است كه به آن وب گفته مى شود .محتويات سايت اطلاع رسانى مورد نظر بر روى صفحات وب ارائه مى شود و كاربر اين صفحه رابر روى صفحه نمايش رايانه خود بوسيله يك نرافزار بنام مرورگر(Browser) مشاهده مى كند. سايت وب مورد نظر شما معمولاً با يك كدى كه (w.w.w) آغاز مى شود،شروع به كار مى كند.
شبكه اينترانت
شبكه اينترنت ، شبكه اى است كه زبان مشترك ارتباطى شبكه جهانى اينترنت را براى تبادل داده استفاده نموده است ولى متصل به شبكه جهانى اينترنت ، نمى باشد. به معناى ديگر يك شبكه خصوصى با تمام استاندارها نرم افزارهاى شبكه اينترنت است كه تمام خدمات و امكانات شبكه اينترنت را داراست در اينترانت ، مناسبات اينترنت و شيوه دستيابى وب براى استفاده از شبكه داخلى سازمان به كار مى رود .استفاده از اينترانت شيوه مناسبى براى ارائه اسناد، نقل و انتقال پيام هاى پستى و بطور كلى در اختيار داشتن كليه قابليت هاى شبكه هاى اطلاع رسانى مى باشد .
رسانه هاى متعامل (interactive media):
پديده اى نو در خدمات اطلاع رسانى با پيشرفت و توسعه خارق العاده فناورى الكترونيك در دهه هاى اخير، شبكه هاى اطلاع رسانى و پديده ديجتال به عنوان دو مقوله جديد و انقلابى در اين زمينه ، تحولى عظيم را در حال وقوع مى باشد.
اين مقوله ، على رغم تفاوتهايى كه در اصل فلسفه پيدايش خود داشته اند، امروزه با تلفيق يكديگر، تحولى بسيار فراگير در امر رسانه را بوجود آورده اند.
رسانه هاى متعامل تركيبى از پيشرفت هاى عظيم در زمينه فيبر نورى ، ديجيتالى شدن رسانه هايى شامل تلفن ، تلويزيون ، دستيابى به حافظه هاى انبوه (cdrom.)
برخى بر اين عقيده اند كه رسانه هاى متعامل در عصر حاضر، همان وظيفه اى را كه تلويزيون در قرن گذشته بعهده داشته است ، ايفا خواهد كرد.در عصر تعامل ، اطلاعات از يك خانه به خانه اى ديگر با سرعت نور از طريق رشته هاى شيشه اى فيبر نورى به نازكى تار مو، ارسال خواهند شد. تماشاگران تلويزيونى از حالت انفعالى رها خواهند شد و ديگر صرفاً تماشاگر هر آنچه از طريق شبكه هاى تلويزيونى و مؤ سسات تلويزيون كابلى به آن ها عرضه مى شود، نخواهند بود و ميتوانند به عنوان شركت كنندگان فعال در برنامه ها مشاركت جويند.
بينندگان قرن بيست و يكم خواهند توانست محتواى برنامه ها را فردى كنند، به نحوى كه همه چيز از يك برنامه خاص سرگرم كننده تا يك خبر خاص بر صفحه كامپيوترهاى از راه دور آن ها ظاهر شود. آنان خواهند توانست پايان ماجراى يك فيلم داستانى را به ميل خود انتخاب كنند و يا بيافرينند و يااطلاعات آرشيوى مربوط به يك خبر را دريافت نمايند.
بينندگان خواهندتوانست دقيقا آنچه خود مى خواهند راتماشا يا تعيين كنند .صحنه اى از يك برنامه پليسى پر طرفدار كه خشونت آشكار را به نمايش مى گذارد، مى تواند با استفاده از تسهيلات ارائه شده توسط رسانه هاى متعامل از برنامه حذف گردد.
در قلب اين انقلاب ، دو امر پيشرفته در فن آورى به چشم مى خورد :اول ، توانايى تبديل انواع اطلاعات تصويرى يا چاپى به علائم ديجيتالى است دوم : توانايى ارسال و دريافت اين علائم از طريق كابلهاى فيبر نورى است كه بتوانند صدها كانال را با سرعت نور حمل نمايند. ديجيتال كردن يك تمهيد رياضى است كه داده ها را به ساده ترين شكل آن بر مى گرداند اين نظام كه منطق دوتايى نام دارد اعداد و حروف را با استفاده از دو عدد يك و صفر (0,1) رمز گذارى و بيان مى كنند.به اين ترتيب ،مى توان هر چيزى رااعم از موسيقى ، فيلم ، نوشته ، اصوات تاثير و تاءثر متقابل داشته باشند.مقصدنهايى ، جهانى فراكانال با انتخاب نامحدوداست ، و بدين ترتيب فرد خواهد توانست با در اختيار داشتن يك كامپيوتر از راه دور، بر موانع زمان و فضا فائق آيد و فى الواقع به يك سيستم مديريت محتويات مجهز گردد كه تا كنون مطرح نبوده است .
نقش اطلاعات و اطلاع رسانى در توسعه
اطلاعات در جريان تحقيق و توسعه اساسا نقشى دو گانه دارد.هم ورودى اين جريان است ، يعنى دسمايه تحقيق و پژوهش را فراهم مى سازد و هم خروجى آن است ، يعنى به صورت يافته هاى تحقيق متجلى مى شود در اين نوشتار بر آنيم كه اطلاعات وتوسعه (devlopment : information) رامتناظر تحقيق و توسعه : research) (development بكاريم .اختصار فرنگى اصطلاح تحقيق و توسعه به صورت d : R شناخته شده است و بر همين قياس ، اصطلاح d للّه i را به كار مى بريم .
غرض از طرح تركيب جديد آن نيست كه تحقيق را ناچيز شماريم يا آن را ماهيتاً با اطلاعات جايگزين سازيم ، بلكه منظور شكافتن يك مفهوم است تابتوانيم در تعبير و تفسيرها و نيز برنامه ريزيهابا دقت و عنايت بيشتر به مضمونها عمل كنيم .اگر تحقيق را جستجوى نظام يافته براى رسيدن به اطلاعات مناسب و مرتبط تبيين كنيم ، در واقع وسيله وابزارى است كه با توجه به روشها و فنون و تدابيرى كه به خدمت مى گيرد ميزان اعتبار يافته و اطلاعات حاصل شده و درجه اعتماد به آن ها را افزايش مى دهد. بدين ترتيب تحقيق را مى بايست فرآيند هدفدار دانست كه ناظر بر فراهم آوردن اطلاعات مناسب براى پاسخگويى به پرسشهاى مشخص پيش بينى شده است . بنابراين ، تحقيق فى نفسه و به عنوان هدف ، راهگشاى هيچ گونه توسعه نيست .
در تركيب تحقيق و توسعه (D : r) نيز احتمالا نظر بر محصول تحقيق و پيوند آن محصول با برنامه ريزى توسعه است .
محصول تحقيق در چيزى جز اطلاعات نيست و شايدبه همين دليل مناسب تر آن باشد كه به جاى " D : r" اختصار"D : i" را به كار بريم تا در ميان مفاهيم واقع بينانه تر عمل كرده باشيم .
از سوى ديگر، اطلاعات مورد نياز توسعه الزاما از طريق تحقيق فراهم نمى شود بلكه خود اطلاعات چه به منظور تبيين و چه به منظور پيش بينى دريافت معنى دار برنامه ريزى توسعه دستمايه تحقيق قرار مى گيرد.به ديگر سخن ، توسعه و اطلاعات به منزله دو روى يك سكه اند.
درجهان كنونى ، توفيق و يا شكست هر تلاش سياسى : اجتماعى ، فرهنگى و...در گروى دسترسى و تفسيربه موقع اطلاعات است و برترى جهان توسعه يافته نسبت به عقب مانده ، بيش از آنكه اقتصادى باشد، اطلاعاتى است .
بعبارت ديگر، نخستين وجه تمايز اين دو جهان ، در گردآورين پردازش ، اشاعه و كاربرد اطلاعات است و اين خود سبب شده است كه روشها وفنون تازه اى براى چكيده نويسى ، بسته بندى و جابجايى اطلاعات بوجودآيد و شبكه ها و نظام هاى اطلاع رسانى پا به ميدان گذارند.
موقعيت ايران در عصر ارتباطات
مرورى بر پيشينه فعاليت ها در زمينه اطلاع رسانى
پيشينه فعاليت بهره گيرى از شبكه هاى اطلاعاتى جهان در ايران ، به سال 1369 باز مى گردد كه مركز تحقيقات فيزيكى نظرى و رياضيات ، نمايندگى شبكه اطلاعاتى earn را در ايران پذيرفت .
اطلاعات علمى اين شبكه اروپايى به اينترنت متصل مى شد و شبكه (ايران نت )، نام ايرانى شبكه اينترنت را پديدآورد.
مركزارتباطات ديتا در سال 1370 آغاز بكار كرد، فعاليتهاى مختلفى ، از جمله تاءسيس ‍ شبكه ملى اطلاع رسانى ، ايران پك ،اطلاع رسانى تصويرى و صوتى ملى كشور و امكان دسترسى به بانك هاى اطلاع رسانى بين الملل و ملى را سازماندهى كرده است . شبكه ايران پك امكان دسترسى به مينى تل ، شبكه مهم اطلاع رسانى فرانسه ، را نيز فراهم نموده است .
روند پيوست به اينترنت در ايران ، روندى كم وبيش مشابه با ساير كشورهاى در حال توسعه بوده است ، با اين تفاوت كه در ايران ، پيوستگى به اينترنت در شرايطى مورد بحث و توجه قرار مى گيرد كه اساساً شبكه ملى اطلاع رسانى هنوز شكل نگرفته واستفاده كنندگان مستقيماً به اينترنت متصل مى شوند البته توسط نهادهايى از جمله مركز اطلاعات و مدارك علمى ايران وابسته به وزارت فرهنگ واموزش عالى ، قدم هايى برداشته شد، توسعه وايجاد بانك هاى اطلاعاتى متعدد جزو برنامه هاى اين مركز بوده است ، از جمله :چكيده پايان نامه هاى ايرانى ، انتشارات دولتى ، طرح هاى پژوهشى اطلاعات درياى خزر، مجموعه مقالات سمينارها، اطلاعات علوم تربيتى ، كتاب شناسى علوم پزشكى و فهرست نشريات ادوارى .
در شهريور ماه سال 1374، شهردارى تهران با هدف كاهش سفرهاى درون شهرى و بهبوداطلاع رسانى ، خدماتى در سطح شهر تهران ، سازمانى راتحت عنوان مؤ سسه گسترش اطلاعات وارتباطات فرهنگى (ندا رايانه ) براى بهره بردارى آماده كرد.اين مؤ سسه براساس اظهار نظر مسئولان آن ، بانك هاى اطلاعاتى جهان و مدارك علمى مانند ديالوگ ، شبكه جهانى اينترنت و نيز بانك هاى اطلاعاتى داخلى ، مانند مركز اطلاعات و مدارك علمى ايران ، در رابطه است و با كسب اطلاعات از اين مراكز و تمركز آن ها در سايت اين مؤ سسه ، به تدارك اطلاعات مورد نياز اهالى تهران مى پردازد مهمترين بانك هاى اطلاعاتى موضوعى تحت پوشش اين مؤ سسه ، عبارتنداز :بيمارستانها، پزشكان ، مراكز درمانى ، كتابخانه ها، موزه ها، ناشران داخلى ، دانشگاهها، تاءترها، مراكز دينى و...شبكه هاى اطلاع رسانى مهمى كه در حال حاضر در ايران تشكيل شده و در صدد گسترش فعاليت هاى خود و پذيرش عضو هستند و در ارتباط بااينترنت نيز فعالند، عبارتنداز:
1- شبكه متعلق به وزارت پست و تلگراف و تلفن ايران ، موسوم به شارع
2- شبكه متعلق به شهردارى تهران بانام مؤ سسه گسترش اطلاعات وارتباطات فرهنگى كه تحت عنوان ( ندا رايانه ) فعاليت مى كند
3- شبكه متعلق به سازمان صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران كه از سال 1357 فعال بوده و از آن بهره بردارى انحصارى بعمل آمده است اخيرا اقداماتى در جهت بهره بردارى عمومى از شبكه مزبور بعمل آمده است
4- شبكه اينترنت كه متعلق به بخش خصوصى است
وضعيت موجود اطلاع رسانى كشور
به اعتقاد صاحب نظران ، سال هاى 79 و 80 خورشيدى ، دوران رشد انفجارى اينترنت در ايران است . اين نفوذ و فراگيرى سيل آسا كه بيشتر در بين جمعيت جوان جامعه به چشم مى خورد، از بررسى آمارهاى موجود و رشد نمايى نمودارهاى مرتبط با ميزان نفوذ اين ابزار نوين اطلاع رسانى به خوبى قابل مشاهده است ، ضمن اينكه از مقايسه تعداد سرويس دهندگان اينترنتى ، كافى نت ها و تعداد كاربران اينترنت نسبت به يك يا دو سال گذشته در ايران مى توان اين واقعيت گريزناپذير را لمس كرد .
كشور ما طى دو دهه گذشته ، تجربه ناموفقى را در بكارگيرى رسانه و يديو و ماهوراه پشت سر گذاشته است .
حدود كمتر از دو دهه پيش ويديو و استفاده از آن در بين مردم ايران رواج يافت اما برخوردهاى انتزاعى دولت مردان آن دوره ، از اين ابزار اطلاع رسانى ، بعنوان ابزار تهاجم فرهنگى غرب ياد كردند به دنبال محدود كردن استفاده از اين وسيله ، و پس از حدود يك دهه كارشناسان فرهنگى و اجتماعى به شيوه مناسب و معقولى براى مقابله با پيامدهاى منفى آن دست يافتند كه اين شيوه عبارت بود از تاءسيس مؤ سسه اى به نام رسانه هاى تصويرى كه اتفاقاً نتايج خوبى را نيز به همراه داشت ولى اين تجربه پر هزينه باعث نشد كه مديران فرهنگى جامعه از آن براى مقابله با ابزار ديگرى بنام ماهواره بهره ببرند.
مهمتر از همه اينكه متوليان مبارزه با اين به اصطلاح شگرد جديد تهاجم فرهنگى ، آنقدر همان برخوردهاى سنتى و آزموده قبلى را آزمودند تا ابزار ديگرى بنام اينترنت پا به عرصه مبادلات اطلاعات جهانى گذاشت .
البته خوشبختانه در مورد اينترنت اين شيوه هاى برخورد و مواجهه ، شكل منطقى تر و معقول ترى به خود گرفت اگر چه كمى دير هنگام ، ولى به هر حال انجام و در نتيجه همين برخورد اصولى ، بسيارى از فعالان صنعت (it)به فعاليتهاى مختلف در اين زمينه پرداختند تا جايى كه حتى در مجموعه دولت نيز عمده جهت گيريها و استراتژيها اقتصادى به سمت استفاده از اينترنت متمايل شد.
در حال حاضر در ايران ، بسيارى از منابع اسلامى و شيعه به زبانهاى خارجى ، انگليسى وعربى در اختيار علاقمندان بر روى شبكه اينترنت قرار دارد و بسيارى از مراكز تحقيقاتى و دانشگاهى به شبكه متصل هستند كه اثر مثبت آن دستيابى به آخرين تحقيقات و نتايج علمى به صورت آسان و سريع مى باشد .
اما مساءله اى كه هنوز وجود دارد و براى رشد وتوسعه اين ابزار نوين اطلاع رسانى و پيامدهاى آن در جامعه به عنوان يك تهديد جدى محسوب مى شود، موضوع پراكنده كارى هاى بى هدف و بدون برنامه اى است كه در اين رابطه وجود دارد. در كشور ما هنوز براى اينترنت متولى مشخص تعيين نشده است اگر چه اخيراً شوراى عالى اطلاع رسانى اين ماءموريت را پذيرفته ، اما آنچه مسلم است اين شورا هيچ هماهنگى را بين مجموعه دولت و بخش خصوصى ايجاد نكرده است .
در پايان بايستى گفت كه ، اينترنت به عنوان پرقدرت ترين رسانه اطلاع رسانى در هزاره سوم ، به بسيارى از روياهاى بشر جامه واقعيت پوشانيده و بعنوان يك پديده و عجيب ترين پديده معاصر شناخته شده است بايستى در بسترى كه بدينسان فراهم آمده است ، حضورى مولد و فعال داشت . بايستى با درك واقعى و نگاه منطقى به اينترنت ، از اين ابزار سركش نهايت استفاده را برد و آن را به صورت يك ابزار تمام عيار در جهت توسعه به خدمت گرفت
معرفى اجمالى مراكز اطلاع رسانى
مركز اطلاعات جوانان
وابستگى :نهاد رياست جمهورى
تاريخ شروع به كار :1376
زمينه هاى فعاليت :ايجاد پايگاه داده ها از كليه نيازهاى جوانان ، همچنين ايجاد سيستمى كه وظيفه اطلاع رسانى در امور مورد نياز جوانان را به عهده بگيرد.
اهداف كلان واساسى طرح ايجاد مركز اطلاعات جوانان به قرار ذيل است :
- شناسايى منابع (امكانات ، تسهيلات ،و خدمات ) موجود در كشور براى استفاده جوانان
- ارائه خدمات اطلاعاتى به جوانان در عرصه هاى مختلف زندگى
- استفاده مطلوب و بهينه از امكانات و منابع موجود در راستاى افزايش بهره ورى ملى پوشش اطلاعاتى :
بانكهاى اطلاعات در زمينه هاى آموزش اشتغال سير وسياحت سينما طرحهاى اقتصادى ورزش كتابخانه
همچنين برنامه هاى در دست اقدام و اجراء ايجاد پاگاههاى اطلاعاتى در زمينه نشريات موسيقى و همچنين بانك طرح بشارت
بانك اطلاعاتى سير و سياحت شامل :
اطلاعات عمومى (نام آدرس نوع و...) جاذبه هاى سياحتى
- اطلاعات اختصاصى (امكانات آموزشى تفريحى شاعات بازديد، نقاط ديدنى و...)جاذبه هاى سياحتى
اطلاعات در مورد مراكزى كه رشته هاى (يا موضوعات ) مزبور را ارائه مى نمايند
بانك اطلاعاتى اشتغال شامل :
اطلاعاتى در جهت راهنمايى شغلى جوانان شامل :
انواع مشاغل
فعاليتهاى اقتصادى
مراكز كاريابى
بانك اطلاعاتى ورزش شامل
- اطلاعات مربوط به هر يك از رشته هاى ورزشى (ويژگى هاى فنى هر يك از رشته ها)
- اطلاعات مربوط به مسابقات ورزشى (المپيك ها ،بازيهاى جهانى ،بازيهاى آسيايى و..)
- اطلاعات مربوط به منابع مطالعاتى وسمينارهاى ورزشى
- اطلاعات مربوط به اماكن ورزشى (امكانات آموزشى ،فضاهاى ورزشى ،امكانات جنبى و...)
نحوه سرويس دهى :
فعاليتهاى مركز در حال حاضر در صدر است تا بتواند با ايجاد مراكز اطلاع رسانى رايانه اى در سطح استانها و همچنين بعضى از مناطق تهران سرويس دهى اطلاعاتى كند.
نشانى تهران خيابان افريقا خيابان سايه ساختمان مهسا.تلفن :82010641 فاكس :8843280
مركز اطلاع رسانى وخدمات علمى جهاد سازندگى
وابستگى :وزارت جهادسازندگى (معاونت آموزشو تحقيقات )
تاريخ شروع به كار:1372
اهداف :مركز اطلاع رسانى و خدمات علمى جهاد سازندگى براى نيل به هدف هاى زير فعاليت مى كند:
1- نيازشناسى و فراهم آورى منابع اطلاعاتى روزآمد
2- سازماندهى منابع اطلاعاتى